BEBEKLİK DÖNEMİNDEN ERGEN DÖNEMİNE, KİTAPLA BULUŞMANIN YOL HARİTASI

BEBEKLİK DÖNEMİNDEN ERGEN DÖNEMİNE, KİTAPLA BULUŞMANIN YOL HARİTASI

Öğrenmeyi öğrenme becerisi 21. yüzyılın belki de tartışmasız ve en önemli bilişsel kazanımlarından biridir. Adına Bilgi Çağı dediğimiz bu çağda, kendini geliştiren, kendisine verilen ile yetinmeyen, sorgulayan ve yaşam boyu öğrenme hedefi ile hayatını sürdüren bireyler daha anlamlı bir yaşama yelken açıyor. Her ne kadar “bilgi” dediğimiz kavram, basılı kitapların bedensel sınırlarını aşarak sınırsız dijital mecralarda kendisine yer bulsa da, bebeklik dönemi ile başlayan öğrenme yolculuğumuzun zihinsel açıdan en güvenli yolu kitaplardan geçiyor.

Her çocuğun farklı hızlarda yetiştiğini, farklı zihinsel becerilere sahip olduğunu ve gelişimlerinin her aşamasında farklı ilgiler için farklı zamanlar harcadıklarını akıldan çıkarmadan, hemen aşağıda bebeklik döneminden başlamak üzere çocukları kitaplarla buluşturmanın bir yol haritası taslağını paylaşıyorum. Çocuğunuzun okumaya yönelik endişeleri, korkuları, yetersizlikleri olduğuna dair şüpheleriniz varsa, şüphenizin oluştuğu ilk andan itibaren zaman kaybetmeden konunun uzmanlarından tavsiye almanızı da şiddetle öneririm. Ne kadar erken yardım alabilirseniz, okuma problemi olan çocuğa o kadar hızlı yardım eder ve başarısını taçlandırabilirsiniz. 

Doğumdan 1 Yaşına Kadar

Bebekler doğumlarından itibaren dış dünyayı algılamaya başlarlar. Duydukları seslerin ve gördükleri mimiklerin anlamlı oldukları da bu dönemde keşfederler. Ona seslenildiği zaman sese doğru tepki verirler. Kitapları bir obje olarak anlamasına izin verin. Sayfalarını tutmasına ve çevirmesine yardım edin. Her sayfanın resimlerine dokunun ve resimleri işaret ederek seslendirin.

1-3 Yaş Arası

Bu dönem çocuklarından en sık beklediğimiz eylem kitap okuyormuş gibi yapmalarıdır. Ona sıklıkla örnek olun, onunla aynı bedensel dili kullanarak onu aynalayın. Bir kitap sizin kucağınızda olsun, bir kitap onun; beraber zaman geçirin. Bu dönemin çocukları basit sorulara cevap vermekte hüner kazanırlar. Bazı kitapları diğer kitaplardan daha çok sevebilirler. Kitapları renklerinden ve kapaklarından tanıyabilirler. Çocuk, en sevdiği ve sıklıkla okunan kitabın bazı basit cümlelerini ezberleyebilir. Mutlaka eşlik etmesine izin verin. Kitaplara bu dönem eşlik etmesi gereken yeni bir objemiz var. Kalem! Karalama yapmalarına tam da şimdi izin veriyoruz. Hem de diledikleri gibi… Mükemmelliyetçi cepheninizi ne olur saklayın…

3-6 Yaş Arası

Bu dönem, üç yaşına kadar gösterdiğiniz tüm çabalara ait meyvelerin yavaş yavaş toplandığı ve üzerine yeni becerilerin ekleneceği bir dönem. Çocuk artık kitabın da kalemin de obje olarak ne işe yaradığını net olarak biliyor. Bu dönemle beraber kitapların barındırdığı cümleler aşamalı olarak artıyor. En önemli kazanım ise, anlatıcılık ve yeniden kurgulamak. En sevdiği kitabı bir de ondan dinlemenin tam zamanı. Semboller, harller, şekiller, renkler hepsi bu dönem de şekilleniyor. Üstelik şarkılarımız da var. Kafiyeyi anlayacak ve aynı ifadeyi başka başka cümleler ile de söyleyebileceğini anlayacak. 6 yaş civarında artık alfabenin ne demek olduğunu bilmesini ve kendi isminin harflerini tanımasını bekliyoruz. Bazı çocuklar çok daha meraklı, bir bakmışsınz kalemi eline almış kendi isminin  harflerini yazmaya çalışıyor. Ne kadar çok kitapla ve görselle keyifli zaman geçirirse, yazı ile de o kadar hızlı tanışıyor.

7-9 Yaş Arası :

İlkokul döneminin hemen başlangıcındayız. Sanırım şimdiye dek anlattıklarımdan anlamlı bir sonucun çıkması da gayet normal. Düşünün ki çocuk kitaplara ve kaleme yabancı değil. Sembolleri, harfleri ve sesleri tanıyor. Bundan sonraki kısmı, sınıf öğretmeninin eşliğinde okumayı ve yazmayı öğrenmesidir. Acelemiz yok, hatalara tebessümle yaklaşıyoruz ve bekli de tüm akademik kariyerini etkileyecek olan altın kazanımı bu yaş aralığında veriyoruz. Hata yapmaktan korkmamak ve hataların bizim gelişimimize eşlikçi olması. 

Çocuk için en heyecan verici kısmı, bugüne kadar hep dinlediği favori kitabını ilk kez tek başına okumaya çalışması olacaktır. Bunu kerelerce ve kerelerce yapmasına izin veriyoruz ve her seferinde sanki ilk kez dinliyormuş gibi kendisine eşlik ediyoruz. Zaman geçtikçe okuması gelişecek ve yeni farkındalıklar kazanması için yine eşlikçi olacağız. Paragrafın ne demek olduğu, vurgunun ne demek olduğu, yüksek sesle okumanın neye benzediği, nasıl daha etkili okunuru hep bu dönemde yeni kitaplarla beraber öğrenecek. Aşamalı olarak yaşla beraber kitapların içerikleri ve kitaplardaki dil değişecek. Yeni kelimeler öğrenecek ve en önemlisi bilmediği bir kelimeyi resimlerden ya da metnin bağlamıından çıkarmaya çıkartacak. Yorumlama ve sentez becerisine hoşgeldiniz.

Metinlerdeki şakaların varlığını, soyut kavramların anlamını ve metin türleri arasındaki değişikliği de bu dönemde öğrenecek. Deyimler, atasözleri ve mecaz gibi dile ait kavramlar artık kulağına aşina olacak. Kendi hikayesini yazma girişimine de yine bu dönemde rastlayabiliriz. 

9- 13 Yaş Arası :

Bu dönemle birlikte artık yavaş yavaş kişisel kitap tercihleri başlar. Aynı konunun farklı yazarlar tarafından farklı bir anlatımla aktarıldığını anlayan çocuk, kendi zevkine uygun kitapların ve yazarların peşine düşer. Bir hikayenin olmazsa olmazı olan kahraman, zaman, mekan, olay kurgusu gibi kavramları çok net anlar ve bunları doğru olarak diğer dinleyicilere aktarır. Bilim kitaplarının neden var olduklarını, burada yer alan bilgileri nasıl kitaptan çıkartacağını ve nasıl kullanacağını da bu yaşlarda öğrenirler. Yazım yeteneğinin de orantısal olarak geliştiği ve bazı çocuklarda yazma kimliğinin de şekillenmesi tam da bu döneme rastlar.

Yaşam boyu öğrenmeyi, yaşamının olmazsa olmazı olarak belirlemiş bireyler yetiştirmek belki de en büyük hayalimiz. Ancak bunun bir hayalde kalmaması için bebeklik dönemi ile birlikte çocuğu kitaplarla tanıştırmak ve ona eşlikçi olmak gerekiyor. Hayalde kalmasın; mutlu ve başarılı geleceğimiz için bu çabaya değer...